Escape room: DE CODE VAN MOZES

Speelduur: 40 tot 50 minuten
Spelers: Heel het gezin
Leeftijd: 8 tot 12 jaar (met hulp van ouders)

1.1.1.1         HET VERHAAL

Vanavond vieren jullie Pesach. Maar er is een probleem: de Farao heeft ontdekt dat de Israëlieten willen vertrekken. Hij heeft alle uitgangsdeuren van Egypte verzegeld met een geheime code van zes cijfers.

Mozes heeft jullie een boodschap gestuurd: hij heeft zes opdrachten verstopt in huis. Elke opdracht levert één cijfer op. Samen vormen ze de code waarmee jullie de deur kunnen openen en Egypte verlaten.

Maar let op: over precies 45 minuten komt de Farao terug. Lukt het jullie op tijd?

Jullie doel: Verzamel alle zes de cijfers, kraak de code en ontsnap naar de vrijheid.

1.1.1.2         VOORBEREIDING VOOR OUDERS (20 minuten)

Wat heb je nodig?

Basis:

• Enveloppen (genummerd 1 t/m 6)
• Citroensap + wattenstaafjes (voor 3 geheime boodschappen)
• Föhn
• Timer (mobiel of kookwekker)
• Rode en blauwe stift
• Schaar
• Kleine papiertjes met elk één cijfer erop (kies zelf een code van 6 cijfers, bijv. 140410 = 14 Nisan, 10 plagen)
• 1 groot vel papier met daarop een deurslot getekend (6 vakjes voor cijfers)

Specifiek per opdracht:

• 10 kleine voorwerpen of kaartjes met namen van de 10 plagen
• 3 bittere kruiden (bijv. peterselie, sla, radijs)
• Bekers (kunnen plastic zijn)
• Oud krantenknipsel of papier dat “oud” lijkt
• Verstopplekken door het huis
• Wat moet je van tevoren doen?
• Schrijf drie geheime boodschappen met citroensap (zie per opdracht welke)
• Verstop de enveloppen op de plekken die bij elke opdracht genoemd staan
• Leg de 6 cijferkaartjes klaar (elke opdracht eindigt met het vinden van één cijfer)
• Hang het deurslot-vel op aan het einde van je speelroute (bijv. aan de voordeur)
• Zet de timer klaar om af te laten lopen vanaf 45 minuten

1.1.1.3         START: DE KLOK TIKT

Verzamel iedereen bij de keukentafel. Leg envelop 1 in het midden. Zeg:

“Luister goed. Over minder dan een uur komt de Farao terug om jullie gevangen te nemen. Mozes heeft ons hulp gestuurd, maar zijn boodschappen zijn verborgen. Hier is de eerste envelop. Lees hem samen, werk snel en werk slim. Jullie hebben elkaar nodig. Klaar? START DE TIMER!”

Start nu de timer op 45 minuten. Geef envelop 1.

1.1.1.4         OPDRACHT 1: DE BRANDENDE BRAAMSTRUIK

In envelop 1 zit:

• Een vel papier met de tekst: “Zoals God sprak uit het vuur, zo spreek ik nu. Gebruik warmte om mijn woorden te zien.”
• Een tweede vel papier dat er leeg uitziet

Wat heeft papa/mama van tevoren gedaan?
Met citroensap is op het witte papier geschreven:

“God riep Mozes bij de brandende braamstruik. Zoek in jullie huis de plek waar het heet wordt en waar vuur brandt. Daar ligt de volgende aanwijzing. Maar first: trek het getal af. Hoeveel letters heeft BRAAMSTRUIK? Min 3. Dat is cijfer nummer 1 van de code.”

Wat moeten de kinderen doen?

1. Bedenken hoe ze de onzichtbare tekst kunnen lezen (föhn erboven houden!)
2. Het woord BRAAMSTRUIK tellen = 11 letters
3. 11 – 3 = 8 (dit is cijfer 1 van de code!)
4. Schrijf het cijfer 8 in het eerste vakje van het deurslot-vel
5. Zoeken bij de kachel, oven of een plek met kaarsen → daar ligt envelop 2

Moeilijkheidsgraad: Makkelijk als startpuzzel. Kinderen leren het citroensap-principe.

1.1.1.5         OPDRACHT 2: DE PLAGENZOEKER

In envelop 2 zit:

• Een rijtje symbolen: 💧🐸🦟🪰🐄💀⚡🦗🌑☠️

HIER NOG KAARTJES VOOR MAKEN

• De tekst: “Tien plagen kwamen over Egypte. Maar ze kwamen niet zomaar. Ze kwamen in een bepaalde volgorde. Vind in huis de tien voorwerpen die de tien plagen voorstellen. Leg ze op volgorde. Tel dan: welke plaag staat op de vijfde plaats? Het aantal letters van die plaag is cijfer nummer 2.”

Wat heeft papa/mama van tevoren gedaan?
Verstop 10 kleine voorwerpen in huis die de plagen symboliseren:

1. Glas water (bloed)
2. Speelgoedkikker of plaatje
3. Muggenspray of plaatje mug
4. Speelgoedvlieg of plaatje
5. Speelgoed koe of plaatje (VEEPEST = 7 letters!)
6. Pleister (zweren)
7. IJsblokje in zakje (hagel)
8. Speelgoedsprinkhaan of plaatje
9. Zonnebril (duisternis)
10. Wit laken of engeltje (dood eerstgeborenen)

Wat moeten de kinderen doen?

1. Door het huis rennen en alle 10 voorwerpen vinden
2. Ze op volgorde leggen (dit vereist Bijbelkennis of goed samenwerken!)
3. Plaag nummer 5 = VEEPEST = 7 letters
4. Cijfer 2 van de code = 7
5. Op het laatst gevonden voorwerp (of eronder) zit een briefje: “Ga naar de plek waar jullie elke dag eten. Daar ligt envelop 3.”

Moeilijkheidsgraad: Gemiddeld. Vereist samenwerken, zoeken én Bijbelkennis.

1.1.1.6         OPDRACHT 3: DE VIER BEKERS VAN PESACH

In envelop 3 zit:

• Vier tekstkaartjes met hierop:
  • “Ik zal jullie UITLEIDEN” (beker 1)
  • “Ik zal jullie VERLOSSEN” (beker 2)
  • “Ik zal jullie BEVRIJDEN” (beker 3)
  • “Ik zal jullie AANNEMEN” (beker 4)
• De opdracht: “Tijdens Pesach drinken Joodse gezinnen vier bekers wijn. Elke beker staat voor een belofte van God uit Exodus 6. Vind vier bekers in huis. Zet ze in de juiste volgorde. Tel de medeklinkers in het woord van de derde beker. Dat is cijfer nummer 3.”

Wat moeten de kinderen doen?

1. Vier bekers zoeken in huis
2. Begrijpen dat het om de volgorde uit Exodus 6:6-7 gaat (ouders kunnen helpen)
3. De goede volgorde: UITLEIDEN – VERLOSSEN – BEVRIJDEN – AANNEMEN
4. Beker 3 = BEVRIJDEN
5. Medeklinkers tellen: B-V-R-IJ-D-N = 5 medeklinkers
6. Cijfer 3 van de code = 5
7. Onder de laatste beker ligt een opgerold briefje (met citroensap geschreven!): “Zoek waar het bitter is.”

Wat moeten de kinderen nu doen? Het briefje weer verwarmen met de föhn. Dan staat er:

“Tijdens Pesach eten we bittere kruiden. Zij herinneren aan het bittere leven in Egypte. Vind drie bittere dingen in de keuken. Daarbij ligt envelop 4.”

Moeilijkheidsgraad: Pittig. Vereist tellen, lezen én logisch nadenken.

1.1.1.7         OPDRACHT 4: HET BITTERE LEVEN

In envelop 4 zit:

• Een foto of tekening van het Sederbord met daarop 6 elementen: bittere kruiden, charoset, ei, lamsbeen, peterselie, zout water
• De tekst: “Op het Sederbord liggen zes dingen. Elk symbool heeft een betekenis. Hier zijn drie raadsels. Los ze op. Tel de antwoorden bij elkaar op. Dat is cijfer nummer 4.”

De drie raadsels:

1. “Ik ben bruin en zoet, maar herinner aan cement. Wat ben ik?” (Charoset)
2. “Ik ben groen en word gedoopt in tranen. Wat ben ik?” (Peterselie)
3. “Ik ben wit en rond, herinner aan nieuw leven. Wat ben ik?” (Ei)

Wat moeten de kinderen doen?

1. De raadsels oplossen (mag met hulp van ouders)
2. De antwoorden hebben elk een aantal letters:
   • Charoset = 8 letters
   • Peterselie = 10 letters
   • Ei = 2 letters
3. Wacht… dat klopt niet voor een cijfercode. AANPASSING:

Betere versie van de raadsels:

• “Hoeveel elementen zitten er op het Sederbord?” = 6
• “Hoeveel bittere kruiden zijn er minimaal nodig?” = 2 (maror en chazeret, maar versimpeld: 1 is ook goed)
• Trek het kleinste getal af van het grootste = 6 – 1 = 5? Hmm, te ingewikkeld.

NOG BETERE VERSIE: In de envelop zit een foto van een Sederbord. Op de foto staan kleine nummertjes bij elk element (niet te duidelijk, ze moeten zoeken). De som van de drie nummers bij de bittere kruiden, het ei en de peterselie is het cijfer.

Bijvoorbeeld:

• Bittere kruiden = 1
• Ei = 2
• Peterselie = 1
• Totaal = 4

Cijfer 4 van de code = 4

Onder aan het vel staat: “Zoek naar het licht. Daar ligt het vervolg.”

Bij een lamp of raam ligt envelop 5.

Moeilijkheidsgraad: Gemiddeld tot pittig. Vereist goed kijken en optellen.

1.1.1.8         OPDRACHT 5: MA NISHTANA (DE VIER VRAGEN)

In envelop 5 zit:

• Een oud uitziend stuk papier met daarop vier vragen in het Nederlands (of deels in het Hebreeuws voor de uitdaging)
• De tekst: “Tijdens Pesach stelt het jongste kind vier vragen: Ma Nishtana. Deze vragen beginnen allemaal met: ‘Waarom is deze nacht anders dan alle andere nachten?’ Los de puzzel op.”

De puzzel: Op het papier staan vier incomplete zinnen. De ontbrekende woorden zijn verstopt in een woordzoeker of moeten worden afgeleid uit een code.

Voorbeeld:

• “Waarom eten we op andere nachten _ _ _ _ _, maar vanavond alleen matze?” (Antwoord: BROOD)
• “Waarom dopen we op andere nachten niet, maar vanavond _ _ _ maal?” (Antwoord: TWEE)
• “Waarom eten we op andere nachten alle groenten, maar vanavond _ _ _ _ _ _ _ kruiden?” (Antwoord: BITTERE)
• “Waarom zitten we op andere nachten rechtop, maar vanavond _ _ _ _ _ _ ?” (Antwoord: LEUNEN)

De code: De eerste letter van elk antwoord vormt samen een woord: B-T-B-L. Dit is geen Nederlands woord, dus aanpassing nodig.

BETERE VERSIE: De vier antwoorden hebben een verborgen cijfer:

• BROOD = 5 letters
• TWEE = getal 2
• BITTERE = 7 letters
• LEUNEN = 6 letters

De opdracht: “Tel alleen de getallen die kleiner zijn dan 5.” = 2 Of: “Neem het kleinste getal.” = 2

Cijfer 5 van de code = 2

Op de achterkant van het papier (met citroensap!): “Jullie zijn er bijna. Eén opdracht rest nog. Ga naar de plek waar jullie slapen.”

Bij een bed ligt envelop 6.

Moeilijkheidsgraad: Pittig. Vereist puzzelen, lezen én nadenken.

1.1.1.9         OPDRACHT 6: DE RODE ZEE

In envelop 6 zit:

• Een tekening van de Rode Zee met daarin verborgen cijfers en letters door elkaar
• De tekst: “Mozes strekte zijn staf uit en de zee spleet in tweeën. God maakte een pad door het water. Kijk goed naar de tekening. Vind het pad. Volg het pad van links naar rechts. Verzamel alleen de cijfers, geen letters. Het laatste cijfer dat je tegenkomt, is cijfer nummer 6.”

Wat heeft papa/mama van tevoren gedaan? Een tekening gemaakt (of geprint) waarin tussen de golven een slingerend pad loopt. Langs het pad staan letters en cijfers: bijv. M-4-O-Z-1-E-S-3-R-O-D-E-Z-E-E

Als je alleen de cijfers volgt: 4, 1, 3. Het laatste cijfer = 3.

Cijfer 6 van de code = 3

Onderaan de tekening staat: “Jullie hebben alle cijfers! Ren naar de deur en vul de code in. Snel, de tijd dringt!”

1.1.1.10     FINALE: KRAAK DE CODE

De kinderen rennen naar het deurslot-vel. Ze vullen de zes cijfers in:

Voorbeeld code: 8 – 7 – 5 – 4 – 2 – 3

Als alle vakjes gevuld zijn, roept iedereen samen: “PESACH! WIJ ZIJN VRIJ!”

Op dat moment…

• Stop de timer
• Gooi confetti (als je dat hebt)
• Geef iedereen een high five
• Open de deur (letterlijk) en laat iedereen naar buiten lopen als symbool van vrijheid
• Geef een kleine beloning (snoep, certificaat: “Escaped from Egypt!”)

1.1.1.11     AFSLUITEND MOMENT (10 minuten)

Ga samen zitten. Vraag:

Voor kinderen:

• “Wat was de moeilijkste puzzel?”
• “Wat vond je het spannendst?”
• “Hoe voelde het om ‘vrij’ te komen aan het eind?”

Voor het gezin:

• “Pesach gaat over bevrijding. God bevrijdde Israël uit Egypte. Maar weten jullie wat nog mooier is? God bevrijdt ons ook vandaag. Niet uit Egypte, maar uit de macht van de zonde. Door Jezus, het Paaslam.”
• Lees samen 1 Korinthe 5:7: “Want ons Paaslam, Christus, is geslacht.”

Sluit af met een kort gebed van dank voor bevrijding.

1.1.1.12     TIPS VOOR OUDERS

Voorbereiding:

• Print de puzzels of teken ze op A4 papier
• Test de citroensap-boodschappen een dag van tevoren (niet alle merken citroen werken even goed)
• Pas de moeilijkheid aan: voor jongere kinderen meer hints, voor oudere kinderen extra rode haringen toevoegen
• Maak foto’s tijdens het spel voor later!

Tijdens het spel:

• Laat ze zoveel mogelijk zelf doen, maar help als ze echt vastlopen na 5 minuten
• Hou de tijd in de gaten: bij 10 minuten over kun je hints geven om te versnellen
• Moedig samenwerking aan: “Kan iemand anders dit oplossen?”

Variaties:

• Te makkelijk? Voeg een extra puzzel toe of verstop de enveloppen slimmer
• Te moeilijk? Geef een “joker” waarmee ze één antwoord mogen vragen
• Wil je het langer maken? Voeg een 7e opdracht toe over de woestijnreis

Na afloop:

• Bewaar het deurslot-vel met de code als herinnering
• Bespreek welke elementen van Pesach ze nu beter begrijpen
• Maak foto’s en voeg ze toe aan jullie gezinsalbum

Verdieping: Dit spel raakt aan deze elementen van Pesach:

• De uittocht uit Egypte
• De 10 plagen
• Het Paaslam
• De vier bekers
• Het Sederbord
• Ma Nishtana (de vier vragen)
• De overtocht door de Rode Zee

Gebruik het boek om na het spel deze elementen verder uit te diepen.